Cyfraniad aruthrol - a rhagor i ddod: Teyrnged i Ieuan Wyn Jones

Etholiad 1987 ydi'r etholiad cyntaf dwi'n ei gofio. Ro'n i'n chwech oed ar y pryd, ac yn byw ym mhentref Talwrn ger Llangefni, yng nghanol Ynys Mon. Roedd yna nifer o bobl roedda ni fel teulu'n ei nabod yn rhan o ymgyrch Ieauan Wyn Jones i geisio cael ei ethol yn Aelod Seneddol Mon, ac mae'r cynnwrf yr oedd pawb yn ei deimlo yn rywbeth wna'i fyth anghofio.

Roedd hi'n ymgyrch a hanner. Roedd yna lwyth o bobl o bob man, nid jest Mon, yn gweithio'n galed ar yr ymgyrch. Roedd yna hyd yn oed ganeuon arbennig wedi eu cyfansoddi i hybu'r ymgyrch! (Ro'n i'n arfer gwybod y geiriau i gyd, dyna pa mor aml y clywish i nhw). Dyma oedd dechrau fy niddordeb mewn gwleidyddiaeth. Nid peth sych, diflas mohono bryd hynny - ond rhywbeth hwyl a chyffrous. Roedd y gobaith roedd pawb yn ei deimlo, ac wedyn y gorfoledd pan gafodd Ieuan ei ethol yn heintus. A dyma fi'n penderfynnu yr oed yna mai dyna'r llwybr yn hoffwn i ei ddilyn pan oeddwn yn tyfu fyny! Er fy mod rhy ifanc i ganfasio adeg hynny, mi wnes i fynd ati i godi arian ar gyfer ymgyrch Ieuan. Mi wnesh i a fy ffrind bigo/ dwyn blodau o ardd ei thad hi, a mynd ati i'w gwerthu o gwmpas y pentref. Jest dros bum punt wnaetho ni ei godi, a mi wnesh i ei gyflwyno iddo fel cyfraniad. Wrth iddo ddiolch i bawb yn dilyn cael ei ethol, mi gesh innau lun ohono gyda'i deulu yn dilyn y fuddugoliaeth gyda neges bersonol yn dweud diolch am y cyfraniad. Ro'n i wedi mopio! Ond hefyd, wedi fy ysgogi.

Yn ystod etholiad 2011 a minnau yn ymgeisydd ar gyfer rhestr y Gogledd, mi gesh i'r cyfle i ganfasio ym Mon gyda Ieuan Wyn Jones ar fwy nag un achlysur. Roedd yn fraint. Ac yntau wedi cynrychioli Mon ers cymaint o flynyddoedd, roedd yn amlwg fod ganddo bleidlais bersonol fawr. Roedd yna lwyth o bobl roedda ni'n dod ar eu traws yn diolch iddo am bethau yr oedd wedi gwneud i helpu eu teuluoedd dros y blynyddoedd. A dyna bwysigrwydd felly prif swydd unrhyw Aelod Cynulliad - helpu'r bobl mae o neu hi'n ei gynrychioli. Mi fydd yna lwyth o bobl heddiw yn talu teyrnged haeddianol i Ieuan am ei gyfraniad fel Arweinydd Plaid Cymru a fel Dirprwy Brif Weinidog Cymru, ond ddyla ni ddim anghofio chwaith y gwaith wnaeth o yn Ynys Mon ar lawr gwlad.

Mae swydd newydd Ieuan yn swnio'n gyffrous iawn. Mae'n hawdd i wleidydd son am greu swyddi, ond dyma fo yn mynd ati i gryfhau economi'r Gogledd-Orllewin mewn ffordd ymarferol. Da gweld nad ymddeol mae o, dim ond ymddeol o'r Cynulliad. Bydd ganddo gyfraniad aruthrol i'w wneud yn y rol newydd hon, a fedra'i feddwl am neb mwy cymwys na fo ar ei chyfer.

Felly, yn syml, diolch i Ieuan am ei waith caled ar ran pobl Mon a'r genedl. Falch o weld bydd y gwaith hwnnw'n parhau wrth iddo gymryd y llyw ym Mharc Gwyddonoaeth Menai.

Mynd am Arfon

Heledd Fychan yn y ras am Arfon

Heddiw, cyhoeddodd yr ymgyrchwraig brofiadol, Heledd Fychan, Cyfarwyddwr Polisi ac Addysg Wleidyddol Plaid Cymru, ei bod wedi rhoi ei henw gerbron ar gyfer ceisio bod yn Aelod Cynulliad nesaf Arfon. Mae hyn yn dilyn penderfyniad yr AC presennol, Alun Ffred Jones, i beidio sefyll eto.

Dywedodd Heledd: "Mae Arfon yn etholaeth odidog i unrhyw un ei chynrychioli. Yma, cewch glywed y Gymraeg yn cael ei siarad yn naturiol fel iaith bob dydd. A hynny gyda phrydferthwch Eryri a’r Fenai yn eich amgylchynu.

"Ond, mae yna sialensiau mawr yn ein wynebu hefyd. Heb swyddi i gadw ein pobl ifanc yn yr ardal, ac i’w denu yn nôl i fagu teuluoedd, gwanhau fydd ein cymunedau ynghyd a'r defnydd o'r iaith Gymraeg yn y cymunedau hyn. Rhaid mynd ati i drawsnewid yr economi leol, a chreu cyfleoedd o ran gwaith. Busnesau bach yw asgwrn cefn yr etholaeth, a rhaid eu cefnogi yn hytrach na'u cosbi. Yn ystod ein cyfnod mewn Llywodraeth, fe wnaeth Plaid Cymru ostwng trethi busnesau bach. Rhaid parhau gyda'r cymorth hwnnw.

"Cyfrifoldeb Aelod Cynulliad yw rhoi etholwyr yn gyntaf, a dyma fy addewid i bobl Arfon –gwrando arnynt, bod ar gael i roddi cymorth, cefnogi ac arwain ymgyrchoedd lleol, gweithio yn galed i gryfhau'r economi, a sicrhau bod eu llais yn cael ei glywed yn y Cynulliad yng Nghaerdydd.

"Mae gennyf oes o wasanaeth i’w gynnig i bobl Arfon, ynghyd a phrofiad ac egni. Mae yna waith mawr i’w wneud i greu gwell dyfodol i bobl yr ardal, a mawr obeithiaf gael y cyfle i’w cynrychioli."

*Gwybodaeth ychwanegol:

Yn wreiddiol o Fôn, mae Heledd wedi bod yn aelod o gangen Plaid Cymru yng Nghaernarfon ers 1996. Roedd hi’n ail ar restr Plaid Cymru ar gyfer sedd Gogledd Cymru yn etholiadau’r Cynulliad yn 2011 a bu’n agos iawn i gael ei hethol. Hi hefyd heriodd Lembit Opik ym Maldwyn yn etholiad San Steffan yn 2010, gan gynyddu pleidlais y Blaid.

Mae Heledd ar gyfnod mamolaeth ar y funud, ar ôl dod yn fam i Tomos Geraint mis diwethaf. Yn arferol, mae hi’n gweithio i gorff cenedlaethol ledled Cymru a cyn hynny, bu’n gweithio i grŵp Plaid Cymru yn San Steffan, a bu'n swyddog Undeb Myfyrwyr Cenedlaethol Iwerddon yn dilyn graddio mewn Hanes a Gwleidyddiaeth yng Ngholeg y Drindod, Dulyn.

Mae Heledd yn 32 mlwydd oed.

In the running for Arfon

Heledd Fychan in the running for Arfon

Today, the experienced campaigner, Heledd Fychan, Plaid Cymru’s Director of Policy and Political Education, announced that she will be seeking the party's nomination in the Arfon constituency for the 2016 Assembly election. This follows the decision of the current AM, Alun Ffred Jones, to retire at the next election.

Heledd said:“ Arfon is a beautiful constituency. Surrounded by the dramatic landscape of Snowdonia and the stunning Menai Straits, it is in many ways idyllic. It is also one of the heartlands of the Welsh language, where you can hear it being spoken as an everyday language.

“But, we also face a number of challenges. Without jobs to keep our young people in the area, and to allow them to return to raise their families, our communities and the bilingual nature of those communities, will deteriorate further. We must transform the local economy, and create greater opportunities. Small businesses are the backbone of the constituency, and they must be supported rather than punished. When in Government, Plaid Cymru reduced the business rate. This support must continue.


“An Assembly Member has a duty to put constituents first, and this is my promise to the people of Arfon – to listen to them, offer support, give backing to and lead local campaigns, work hard to strengthen the economy, and ensure Arfon's voice is heard in the Assembly in Cardiff.

"I have a lifetime of service to offer the people of Arfon, along with experience and energy. There is a great deal of hard work ahead to provide greater opportunities for people living in the area, and I very much hope that I will have the opportunity to represent the whole community.”

*Additional Information:

Originally from Anglesey, Heledd has been a member of the Plaid Cymru branch in Caernarfon since 1996. She was second on the North Wales regional list for Plaid Cymru in the 2011 Assembly election, and narrowly missed out on being elected. She also challenged Lembit Opik for the Montgomeryshire seat in the 2010 Westminster election, and increased Plaid Cymru’s vote.

Heledd is currently on maternity leave, after giving birth to Tomos Geraint last month. She usually works for a national institution across Wales, and prior to that, worked for Plaid Cymru in Westminster and was a National Students Union Officer in Ireland after graduating in History and Political Science from Trinity College Dublin.

Heledd is 32 years old.

Newid Byd - A Whole New Adventure

Wel, dim gwleidyddiaeth heddiw. Am 1:36am fore dydd Sul, fe aned mab bach i Geraint a finna - Tomos Geraint (Twm). Mi yda ni wedi mopio'n llwyr hefo fo yn barod! Roedd o'n 7 pwys 3 owns, ac mae o'n berffaith. Diolch i bawb sydd wedi cysylltu hyd yma hefo'u holl eiriau caredig. Yn bersonol, dwi dal yn synnu gafodd o ddim o'i eni ar ddiwrnod etholiadau Mon ar ol yr holl gyffro! Ond yn falch hefyd fod o'n hwyr. O leia fydd ei benblwydd ddim yn debygol o ddisgyn ar ddiwrnod etholiad yn y dyfodol!

At 1:36am on Sunday morning, Geraint and I welcomed to the world our son - Tomos Geraint (Twm). He's perfect, and we're thrilled! He weighed 7 pounds 3 ounces, and is full of life already. Thank you to everyone who's been in touch with their kind words. Still surprised he didn't arrive on the day of the Anglesey elections given how excited I was with Plaid Cymru's result! But also glad he was late making his arrival. At least his birthday isn't likey to clash with an election day in the future!

Yr un hen wleidyddiaeth?

Wel, mi oeddwn i'n anghywir yn darogan beth fyddai yn digwydd o ran rheoli Cyngor Mon yn sgil yr etholiad. Doeddwn i wir ddim wedi disgwyl i griw o annibynnwyr mor wahanol a'u gilydd uno mewn i grwp, a doeddwn i yn sicr wedyn ddim yn meddwl y byddai'r Blaid Lafur ym Mon yn uno hefo nhw! A hwythau wedi ymgyrchu drwy'r etholiad drwy ddweud na fyddant yn gwneud hynny, a hefyd oherwydd mai Gweinidog o'r Blaid Lafur yng Nghymru oedd wedi mynnu bod yr etholiad yn cael ei ohirio am flwyddyn ym Mon tra roedd newidiadau yn cael eu rhoi mewn lle i geisio cael gwared o gymaint o annibynnwyr o'r cyngor, fe gymerais yn ganiataol y byddent yn glynnu at eu hegwyddorion a'u haddewidion. Dim rhyfedd bod pobl yn cael trafferth ymddiried mewn pleidiau gwleidyddol pan maent yn dweud un peth ac yn gwneud rhywbeth hollol wahanol! Dwi'n synnu os ydi Llafur yng Nghaerdydd, na chwaith Albert Owen, yn hapus hefo'r hyn sydd wedi digwydd. Ac os ydi hynny'n wir, cyn lleied o ddylanwad sydd ganddyn nhw ar ddisgyblaeth y tri a etholwyd wythnos diwethaf...

Difyr oedd clywed ar y newyddion neithiwr na wnaeth y tri hyd yn oed drafod gyda cynghorwyr Plaid Cymru. Yn bersonol, credaf bod hynny yn warthus ac yn hynod anghyfrifol. Byddwn wedi tybio y byddent wedi siarad gyda pawb cyn gwneud penderfyniad, er mwyn medru datgan, llaw ar eu calon, eu bod wedi mynd am y cynnig yr oeddent yn credu fyddai orau i bobl Mon. Sut mae'n bosibl gwneud hynny, a mynd nol ar eich gair i'r etholwyr o ran peidio clymbleidio gydag annibynnwyr, heb drafod o gwbwl gyda'r Blaid? Roedd Bob Parry yn iawn i siarad mor gadarn ynglyn a pha mor siomedig yr oedd o am hynny ar y newyddion neithiwr. Difyr hefyd oedd clywed John Chorlton, cyn arweinydd Grwp Llafur yn y cyngor wnaeth golli ei sedd wythnos diwethaf, yn dweud ar y newyddion y byddai ef wedi trafod gyda'r Blaid... Awrgym o raniad o fewn y Blaid Lafur ym Mon felly dros y penderfyniad?

Beth bynnag, rhaid i ni rwan dderbyn mai dyma'r sefyllfa ym Mon a dymuno pob lwc i'r rhai fydd yn arwain y Cyngor. Fydd hi ddim yn hawdd iddyn nhw cofiwch gyda grwp mor gryf o gynghorwyr Plaid Cymru fel gwrthblaid! A rhag ichi feddwl fod gen i rywbeth yn erbyn yr holl annibynnwyr, wel nagoes siwr. Mae yna nifer o rai da iawn wedi eu hethol, a rhai sydd yn gefnogol i'r Blaid. Yr unig beth sydd yn fy mhoeni ydi sefydlogrwydd y Cyngor, ac o brofiad, rydym wedi gweld nad yw grwp annibynnol gyda'r un disgyblaeth yn aml a grwp sy'n perthyn i Blaid wleidyddol. Cofiwch wedi'r cyfan bod Peter Rogers yn un o'r cynghorwyr annibynnol ar gyngor Mon. Sgwn i pa mor hir fydd hi cyn hi'r ffraeo mewnol gychwyn eto...

Er mwyn pobl Mon, dwi'n gobeithio gwnaiff y glymblaid od yma weithio ac y gwelwn ni bethau'n gwella ar yr Ynys. Dyna sy'n bwysig wedi'r cyfan. Ond trueni mawr na fu ystyriaeth i'r holl opsiynau posibl gan y Blaid Lafur ym Mon.

***

Ar fater hollol wahanol, roedd yn ddrwg gen i glywed ddoe bod Alun Ffred ddim yn sefyll yn Arfon yn yr etholiad nesaf. Credaf ei fod yn Aelod Cynulliad penigamp, a bydd yn golled ar ei ol. Roeddwn wedi gobeithio y byddai yn sefyll am dymor arall o leiaf. Cefais y fraint o ymgyrchu cryn dipyn gydag o yn ystod etholiad 2011 pan oeddwn yn ymgeisydd ar restr y Gogledd ar gyfer y Cynulliad, ac roedd yn brofiad gwych. Gwnaeth gyfraniad mawr i'r Cynulliad yn ei gyfnod yno, yn arbennig tra'n Weinidog, a dwi'n siwr y bydd yn parhau i gyfrannu tan yr etholiad nesaf. Un peth ychwanegol fydd yn sicr yn cael ei golli fydd ei ffraethineb ynghyd a'i hiwmor sych. Mae pob grwp gwleidyddol angen hynny heb os!

Bydd yn ddifyr gweld rwan pwy fydd yn ei olynnu yn Arfon. Mae hi'n sedd yr ydw i wedi ystyried mynd amdani yn y gorffenol, ynghyd ag Ynys Mon, ond nid oes cyfle wedi bod ers sbel i fynd am yr un o'r ddwy. Siwr bod nifer o aelodau eraill o'r Blaid fel finnau gyda penderfyniadau mawr i'w gwneud dros yr wythnosau a'r misoedd nesaf ynglyn a lle i geisio am enwebiad. Pob lwc i bawb!

Making Anglesey Proud Again - Adfer Enw Da Mon

I'm still smiling after the fantastic result for Plaid Cymru in the Council elections this week! Link here to my article that appeared on Click on Wales yesterday: http://www.clickonwales.org/2013/05/anglesey-can-become-proud-of-itself-again/

Cafwyd ymgyrch gadarn gan Blaid Cymru ym Mon, gyda tim o ymgeisyddion gwych. Beth oedd yn braf oedd gweld croesdoriad o hen ac ifanc, o gefndiroedd gwahanol, ac yn gymysgedd o ddynion a merched. Falch iawn bod tair wedi eu hethol i gynrychioli Plaid Cymru ar y cyngor, ond siomedig eu bod yr unig dair. Digwydd bod dim ond dwy ferch oedd yn gynghorwyr yn y cyngor diwethaf hefyd, a'r ddwy yn cynrychioli Plaid Cymru.

Cawn weld be ddigwyddith rwan o ran rheoli'r Cyngor, ond dwi'n mawr obeithio bydd Plaid Cymru yn llwyddo i arwain y Cyngor. Dwi'n sicr y gall ein cynghorwyr hen a newydd fynd ati i adfer enw da Mon, a dechrau pennod newydd yn hanes y cyngor.

Without a language, without a heart

*This blog was published today on Plaid Cymru's blog, the Slate.

As announced yesterday, the number of strongholds where Welsh is spoken as a majority language has fallen. Undoubtedly, this should be extremely worrying for those of us who are concerned about the future of the Welsh language, and give a kick up the backside of those who believe there is no cause for concern to get to grips with the problem before things worsen. The truth is - unless decisive action is taken, the language will die as a community language. If we want to prevent that from happening, we need to act now to ensure the future of the language as a living and dynamic language.

But, how do we achieve this? Many people have many different ideas, and there are others who believe nothing should be done at all. So who is right, and what should the next steps be? Indeed, should we bother to do anything at all, when there are other important challenges we face as a nation, such as strengthening a weak economy?

These questions need to be answered, and answered thoroughly. And this is why Plaid today is launching a consultation on the future of the Welsh language, which will last a year. We want to tackle the tough questions about the future of the language, and give everyone a chance to have their say in Wales - from those who speak the language fluently or are learners to those who are supportive but do not speak it or even those who feel hostile towards the language. Now is the time for us to have an open and honest discussion about it all. After all, the language belongs to everyone in Wales and it is important that everyone contributes to this important debate.

How will the consultation work in practice? The idea is to encourage people to contribute discussion papers on different topics related to the language, which will be published on a dedicated website: http://www.renew.plaidcymru.org/. People will be able to respond to these papers, either with comments by e-mail or by writing their own papers which will also be published on the website. We will also organize public meetings throughout Wales that will be open for everyone to attend, with translation facilities, in order to discuss certain subjects. Details of the meetings will be available by the end of February. When the year has ended, a task force will be established to review all the comments and ideas received and formulate Paid Cymru’s plan to revive the language, to go before our annual conference in October 2014. If these proposals are accepted, this will be the basis of our language policies if we form a government following the 2016 election.

We also believe that concrete steps can be taken now to strengthen the Welsh language, as outlined in the paper which is published today. The Labour Party must review the current policies that are in place, and examine what works, what does not and make the adjustments as needed. One thing is clear - the way the Welsh language is being taught in schools is not working, and there are too few opportunities to use the language in a normalized, day to day manner. There is also too little support for adults who are learning Welsh. There are certain other things that should also be addressed such as reforming public sector procurement by applying Welsh language clauses as social clauses and ensuring that there is specific reference to the Welsh Language in the Sustainable Development Bill,

As Leanne Wood says in her introduction to the paper: "Securing a future for the Welsh language is a core part of our vision for an independent Wales, and we believe that plans to regenerate the Welsh economy can complement a plan to regenerate the Welsh language rather than be at odds with it. Further, we firmly believe that the Welsh language can play an important role in our vision for creating sustainable communities." This is an important argument for strengthening the Welsh language, and one we must look at it in more detail over the coming months if we want to turn it into a reality.

We want to encourage people to suggest radical ideas and practical solutions as part of the consultation. Do not think that everything has to be able to be implemented within the current system. We want to hear your views, so take the time to think and contribute to the discussion.

I'm lucky. Welsh is my first language, and I was brought up in Anglesey where the Welsh language was alive and a natural part of the community. When I was sixteen, we moved to Caernarfon - and there's no avoiding the Welsh language there! Everything was available in Welsh - dentist, doctor, haircuts, food, drink - everything. In fact, I barely needed to speak English – something that’s true of Caernarfon to this day. It's easy for me to be a Welsh speaker, and take for granted the fact that I'm bilingual. But, this isn’t the time to rest on our laurels and hope for the best. The opportunities for people to be bilingual will continue to diminish if we do not take positive action now to ensure the future of the language.

That is why this consultation is truly important. We need to address the concerns and put together a plan that will provide a clear role for the Welsh language a modern and independent Wales. It is said in Welsh – Cenedl heb iaith, cenedl heb galon - A nation without a language, a nation without a heart. We cannot allow Wales to lose a language that is a central part of its very soul and essence.