Wednesday, February 3, 2016

Cymru heb Ddiwylliant?

Dydd Sadwrn yma (6 Chwefror), fe fydd yna orymdaith dra wahanol i'r arfer yn digwydd yn ein prif ddinas - gorymdaith dros ddiwylliant. Cafodd ei threfnu mewn ymateb i'r toriadau arfaethedig i'r celfyddydau yng nghyllideb ddrafft Cyngor Caerdydd, a allai beryglu dyfodol Artes Mundi, Canwr y Byd a llu o ddigwyddiadau/ gweithgareddau diwylliannol a chelfyddydol yn y ddinas. Daw hyn law yn llaw a thoriadau gan Lywodraeth Cymru (yn sgil y setliad i'r Cynulliad o San Steffan) i nifer o sefydliadau cenedlaethol diwylliannol sydd yn ariannu digwyddiadau/ unigolion yn y celfyddydau, neu sydd a'u pencadlys yng Nghaerdydd.

Rhaid cofio nad dyma'r tro cyntaf i Gyngor Caerdydd dorri cyllidebau celfyddydol a diwylliannol. Fodd bynnag, mae yna deimlad cryf bod y Cyngor wedi mynd rhy bell y tro yma ac mewn peryg o golli golwg o werth buddsoddi mewn diwylliant i economi'r ddinas, a lles ei hymwelwyr a'i thrigolion.

Dyma sydd wedi sbarduno'r ymgyrch Caerdydd heb Ddiwylliant? sy'n gofyn i bobl ystyried effaith diffyg buddsoddiad o ran hunaniaeth ac endid Caerdydd, a hefyd Cymru fel cenedl. Ac nid dim ond i Gaerdydd mae'r ymgyrch hon yn berthnasol. Mae bron pob Cyngor yng Nghymru wedi torri, ac yn bwriadu torri ymhellach, eu gwariant o ran y celfyddydau, treftadaeth a diwylliant.

Gwn nad oes pot diddiwedd o arian, a bod rhaid i gyrff a sefydliadau wneud penderfyniadau anodd yn sgil y toriadau i'w cyllidebau. Gen i gydymdeimlad garw a'r rhai sy'n gorfod gweithredu'r toriadau hynny. Fodd bynnag, fel cenedl, fe ddylem boeni fod y celfyddydau, treftadaeth a diwylliant yn dechrau cael eu gweld fel pethau na allwn bellach fforddio buddsoddi ynddynt. Mewn geiriau eraill, mae rhai yn eu hystyried yn bethau sydd yn iawn i'w harianu pam mae digonedd o bres ar gael, ond nid ydynt yn angenrheidiol mewn cyfnod o doriadau.

Hanfod bodolaeth Cymru fel cenedl yw ein diwylliant. Dyma'r hyn sydd yn ein gwneud yn wahanol ac yn unigryw. A dyma hefyd sy'n allweddol bwysig o ran ein dyfodol economaidd o ran denu ymwelwyr, cwmnïau a buddsoddiadau i'n gwlad. Os gollwn ni'n hunaniaeth, fe gollwn ni'r arf economaidd mwyaf pwerus sydd gennym.

Hyder sydd ei angen arnom os ydym am gystadlu ar lwyfan rhyngwladol. Hyder o ran pwy ydym ni, a'r hyn sydd gennym i gynnig. Mae diwylliant, y celfyddydau a threftadaeth yn rhan hanfodol o hyn a dylai cyllidebau adlewyrchu hynny.

Yr hyn sy'n codi fy nghalon am yr ymgyrch Caerdydd heb Ddiwylliant? ydi'r ffaith fod yna bobl o lu o wahanol wledydd, ond sydd wedi dewis Caerdydd fel eu cartref, yn ei chefnogi. Diwylliant Caerdydd a Chymru sydd wedi denu nifer ohonynt yma, ac yn fwy na dim, sydd wedi eu cadw yma. Er nad ydynt i gyd yn siarad Cymraeg, maent yn deall pwysigrwydd dwyieithrwydd ac amlieithrwydd - rhywbeth arall sydd yn gryfder gennym fel cenedl.

Edrychaf ymlaen at orymdeithio dydd Sadwrn, a chefnogi'r ymgyrch wrth iddi ddatblygu, a lledaenu gobeithio ledled ein cenedl. Dyma un frwydr na allwn fforddio ei cholli.

Am ddarn llawer gwell na hwn ynglŷn â'r ymgyrch yng Nghaerdydd, mae'n werth darllen yr erthygl hon gan Geraint Talfan Davies.

Dilynwch yr ymgyrch Caerdydd heb Ddiwylliant yma: https://www.facebook.com/cardiffwithoutculture/?fref=nf

Wednesday, January 7, 2015

Fy Hanes I - John Davies

Un o fy addunedau blwyddyn newydd ydi darllen mwy o lyfrau na wnes i yn 2014. Lwcus felly imi dderbyn nifer o lyfrau fel anrhegion Nadolig, ac imi brynu mwy ar drip dros y Calan i Ddulyn. Fel gŵyr unrhyw un sydd wedi ymweld â'r siop lyfrau Hodges & Figgis, mae'n amhosib ymweld â hi heb fod eisiau prynu chwarter y siop! Fodd bynnag, nid yno y cefais y llyfr cyntaf imi ei ddarllen eleni, ond yn hytrach gan fy Nhad. A'r llyfr hwnnw yw hunangofiant yr hanesydd John Davies, Fy Hanes I.

Rwyf yn teimlo'n lwcus iawn fy mod wedi cyfarfod a John Davies nifer o weithiau drwy gydol fy mywyd. Mae bob amser yn glen, difyr a ffraeth. Ac wrth gwrs, mae wedi gwneud cyfraniad aruthrol i'r Genedl yn sgil ei gampwaith, Hanes Cymru. Sut mae un person yn medru 'sgwennu llyfr o'r fath, dwn i ddim? Gwyrthiol, ond eithriadol o bwysig. Difyr oedd darllen yn yr hunangofiant sut y daeth i ysgrifennu'r llyfr, a hefyd, sut yr aeth ati i gwblhau'r fath dasg. Ac imi yn bersonol, dyna oedd fy hoff ran o'r llyfr hwn.

Fe wnes i hefyd fwynhau clywed am ei deithiau ledled y byd. Wyddwn i ddim ei fod yn gymaint o deithiwr brwd, ac mae'n anhygoel darllen am yr holl brofiadau difyr mae wedi eu cael yn sgil ei deithio, gan gynnwys cyfarfod de Valera a Gore Vidal. Mae'r llyfr yn frith o enwau o'r fath, ond chwarae teg i John, fe fyddwn i hefyd yn euog o enwi llwyth o bobl adnabyddus petawn i wedi eu cyfarfod! Dim ond wedi breuddwydio am deithio gymaint o'r byd ydw i, a rhaid cyfaddef, mae wedi fy ysgogi i fod mwy mentrus o ran trefnu fy nheithiau yn sgil darllen am yr holl anturiaethau mae wedi eu cael.

Difyr hefyd oedd darllen ynglyn a'i ymwneud a Chymdeithas yr Iaith a Phlaid Cymru. Ysgogiad imi ail-gydio ynddi a bod mwy gweithgar gyda'r Gymdeithas a'r Blaid.

Wna'i ddim difetha'r gyfrol drwy ddweud mwy, ond dichon yw dweud fy mod wedi mwynhau'r hunangofiant yn arw.

Saturday, November 22, 2014

Sturgeon yn ysgogi

Dwi wastad wedi bod yn ffan o Nicola Sturgeon, ond  wythnos yma, mae fy edmygedd ohoni wedi cyrraedd yr entrychion ac mae hi wedi fy ysbrydoli a fy ysgogi.

Yn ei dyddiau cyntaf fel Arweinydd yr SNP, a rwan fel Prif Weinidog yr Alban, mae hi wedi creu argraff ryfeddol. A doedd hi ddim yn hawdd iddi fod yn gwneud hynny, a hithau'n dilyn cawr o arweinydd fel Alex Salmond. Ond dydi hynny i weld yn poeni dim arni. Dyma berson hyderus, gyda neges glir sydd yn barod i arwain a chymryd penderfyniadau dewr. Un enghraifft o hynny oedd y newidiadau a wnaed i'r Cabinet ddoe, gan sichrau cydraddoldeb o ran y nifer o ddynion a merched fel Gweinidogion. Fe bwysleisiodd mai nid newid symbolaidd mo hyn yn unig, ond yn hytrach, bod pawb yno gan eu bod yn haeddu eu lle. Hynny ydi, oes mae angen cydraddoldeb ond mae pawb sydd wedi eu dewis yn alluog hefyd. Yr hyn dwi'n ei hoffi am y penderfyniad yma ydi'r ffaith nad ydi hi'n ymddiheuro amdano, neu'n trio chwarae lawr ei bwysigrwydd. Mae'n dynodi pennod newydd, a ffordd newydd o wneud pethau. Cyferbyniad gwych i lwydi gwleidyddiaeth San Steffan, a cronies Cameron, Clegg a Miliband.

Mae hi fel chwa o awyr iach, ac yn brawf nad oes rhaid i ferch ymddwyn fel dyn i gael ei chymryd o ddifri fel gwleidydd. Mae hi'n cyflawni'r amhosib o ddod drosodd yn gadarn ac awdurdol, ond heb gael ei phortreadu fel bitsh - hoff ffordd y wasg o ddisgrifio unrhyw ferch gyda than yn ei bol fel arfer. Oes, mae 'na rai sy'n hoffi canolbwyntio ar ei gwallt a'r hyn mae hi'n ei wisgo a sut mae hynny wedi newid ar hyd y blynyddoedd ac yn tynnu sylw at y ffaith nad oes ganddi blant yn hytrach na'r hyn mae hi'n ei ddweud, ond mae hi hyd yn oed yn ymateb i gwestiynnau gwirion ynglyn a hynny i gyd mewn ffordd gynnes a llawn hiwmor. A dyma ran o'r apel - bod ei thraed yn gadarn ar y ddaear, a'i bod yn medru ymateb mor naturiol i hyd yn oed cwestiynnau hollol hurt.

Mae'r deffroad o ddemocratiaeth yn yr Alban yn sgil y refferendwm yn rywbeth yr ydym i gyd ym Mhlaid Cymru yn ei edmygu tra hefyd yn teimlo'n eiddigeddus. Ond nid rhywbeth dros nos ydi'r newid hwn. Mae'r SNP wedi gweithio'n ddygn, yn ddisgybledig ac yn strategol am flynyddoedd. Roeddynt hefyd wedi bod yn gall drwy sicrhau proffil uchel i Sturgeon,yn arbennig yn ystod y refferendwm, gan sicrhau bod olynydd amlwg a naturiol i Salmond. Sawl Arweinydd arall sydd mor barod i rannu llwyfan a chyhoeddusrwydd gyda'u Dirprwy?

O ran arweinyddiaeth, mi yda ni'n lwcus bod ganddo ni berson yn y Blaid sydd gyda rhinweddau cyffelyb i Sturgeon sef Leanne Wood. Ac mae yna chwyldro tawel yn digwydd yma hefyd, gyda mwy a mwy o bobl yn cael eu argyhoeddi a'u hysgogi gan ei neges. Mae yna groesdoriad gwych a difyr o ymgeisyddion, gyda ystod eang o sgiliau fyddai yn eu gwneud yn Aelodau Seneddol neu Cynulliad rhagorol. Dwi'n edrych ymlaen i gefnogi ymgyrchoedd y rhai'n sefyll ond rhaid cyfaddef yn dechrau teimlo'n eiddigeddus na fyddai yn sefyll fel ymgeisydd tro yma. Heb os, mae yna gyfnod difyr o'n blaenau rhwng rwan a'r Etholad Cyffredinol... A dwi'n teimlo'n obeithiol y bydd Plaid Cymru'n ennill tir. 




Thursday, May 8, 2014

Merch falch iawn

Hoffwn gymryd y cyfle i longyfarch fy Nhad ar gael ei ethol yn Gadeirydd Cyngor Môn heddiw. Dwi'n ferch falch iawn, a dwi'n gwybod y gwnaiff fwynhau'r rôl newydd yn arw. Mochyn Môn ydi Dad, ac mae o'n falch iawn o'r ffaith ei fod yn Fonwysyn. Mi fydd o'n llysgennad gwych i'r Ynys. Mi fysa fy Nain, Nain Capel Coch, wrth ei bodd ei weld yn brif ddinesydd yr Ynys am flwyddyn tasa hi dal yn fyw. A dwi'n gwybod bydd fy mab, Twm, sydd yn flwydd dydd Llun nesaf, yn meddwl bod cadwyn newydd Taid yn edrych yn flasus iawn! Dwi'n siwr bydd hi'n flwyddyn heriol, ond eto hynod o ddifyr hefyd. Pob lwc Dad! Mae'r datganiad i'r wasg i'w weld yma

Monday, March 3, 2014

Pigo Cydwybod

Neithiwr, fe wyliais raglen Cwmni Da - Merêd - sef portread o Dr Meredydd Evans. Anhygoel meddwl bydd o'n 95 eleni. Ac anhygoel meddwl am yr hyn mae o wedi gyflawni yn ei fywyd.

Roedd hi'n raglen gynnil a syml, ac roedd hyn yn ein galluogi fel gwylwyr i ganolbwyntio ar Merêd a'r hyn 'roedd yn ei ddweud. Roedd hi'n raglen emosiynol iawn hefyd, ac amryw o weithiau, fe lanwodd fy llygaid a dagrau wrth iddo rannu gyda ni ei feddyliau am Gymru, y Gymraeg a'i fywyd. Ac wrth gwrs, ei berthynas a Phyllis. Cefais y fraint o dreulio cryn amser yng nghwmni Phyllis pam wnaeth fy rhieni raglen deledu amdani. Roedd yn amser arbennig iawn, ac fe greodd gryn argraff arna'i. Ac fe gawsom goblyn o hwyl hefyd.

Ond yn ol at neithiwr. Mae nifer o'r hyn ddywedodd Merêd wedi pigo fy nghydwybod. Heb os, mae o wedi dangos dewrder a chryfder drwy ei fywyd wrth ymladd dros barhad yr iaith. Er mod i'n ei adnabod, ac yn ymwybodol o nifer o bethau mae wedi ei gyflawni, doeddwn i ddim yn ymwybodol neu'n cofio mai mewn araith yn yr Eisteddfod Genedlaethol y rhybuddiodd yn gadarn ynglyn a dyfodol yr iaith. Ac er gwaetha'r ffaith fod pobl wedi ei gyhuddo o fod yn hiliol oherwydd ei sylwadau, fo oedd yn llygad ei le. Gresyn na wnaeth mwy o bobl gymryd sylw amser hynny, a gweithredu. Mi yda ni, yn anffodus, yn rhy barod i fod yn obeithiol yn hytrach na wynebu'r hyn sydd yn digwydd o'n cwmpas, mewn cymunedau ledled Cymru. Er ein bod yn cytuno. ar y cyfan, fod rhaid gwneud rhywbeth am y peth a'i bod yn sefyllfa drist, lle mae'r gweithredu fydd yn gwneud gwahaniaeth gwirioneddol? A beth sydd wedi digwydd mewn gwirionedd i atal dirywiad pellach o ran nifer siaradwyr Cymraeg ers cyhoeddi canlyniadau'r Cyfrifiad diwethaf? Yda ni rhy 'boleit' fel Cymry Cymraeg i wneud yr hyn sydd ei angen?

Nid son ydw i ynglyn a phroestio ac ati. Ond yn hytrach gweithredu o ran newid polisiau ar lefel leol a chenedlaethol fydd yn creu newid gwirioneddol. Pam na fu fwy o drafod ar syniadau radical, newydd, megis rhai Adam Price yn ei bapur Arfor a ganfyddir drwy glicio yma. Tydw i ddim yn honni bod cynllun Adam yn berffaith, ond mae'r syniadau sydd yn y papur hwn werth eu trafod a'u datblygu ymhellach. Mae nhw'n gyffrous. Mae nhw'n cynnig gobaith gwirioneddol i barhad y Gymraeg. Pam na wnawn ni ystyried gwneud rhywbeth hollol wahanol, cyn i bethau waethygu?

A dyma pam mae fy nghydwybod yn teimlo'n anestmwyth. Beth ydw i wedi ei wneud, mewn gwirionedd, i ymateb i heriadau o'r fath? Ambell araith. Ambell erthygl. Cwyno gyda ffrindiau. Helpu i gyhoeddi papur Adam. Ond wedi hynny, dim. A dwi'n teimlo cywilydd mawr am hynny. Fedra'i ddim bodloni ar gwyno a disgwyl i eraill ddatrys y broblem os ydi pobl 94 oed yn gwneud gymaint mwy!

Dwi'm isho cyrraedd diwedd fy oes, a meddwl mod i heb drio fy ngorau i frwydro dros ddyfodol gwlad a iaith dwi'n credu'n angerddol ynddi. A diolch i raglen neithiwr, a geiriau Merêd am fy atgoffa o hynny. A gan fy mod mewn hwyliau sentimental, dwi am eich gadael am heno hefo un o fy hoff gerddi gan T.H.Parry Williams, sy'n dod i'r cof yn aml pan dwi'n meddwl am fod yn Gymraes!

Hon

Beth yw’r ots gennyf i am Gymru? Damwain a hap
Yw fy mod yn ei libart yn byw. Nid yw hon ar fap

Yn ddim byd ond cilcyn o ddaear mewn cilfach gefn,
Ac yn dipyn o boendod i’r rhai sy’n credu mewn trefn.

A phwy sy’n trigo’n y fangre, dwedwch i mi.
Dim ond gwehilion o boblach? Peidiwch, da chwi

 chlegar am uned a chenedl a gwlad o hyd;
Mae digon o’r rhain, heb Gymru, i’w cael yn y byd.

Rwyf wedi alaru ers talm ar glywed grwn
Y Cymry bondigrybwyll, yn cadw swn.

Mi af am dro, i osgoi eu lleferydd a’i llên,
Yn ôl i’m cynefin gynt, a’m dychymyg yn drên.

A dyma fi yno. Diolch am fod ar goll
Ymhell o gyffro geiriau’r eithafwyr oll.

Dyma’r Wyddfa a’i chriw; dyma lymder a moelni’r tir;
Dyma’r llyn a’r afon a’r clogwyn; ac, ar fy ngwir,

Dacw’r ty lle’m ganed. Ond wele, rhwng llawr a ne’
Mae lleisiau a drychiolaeth ar hyd y lle.

Rwy’n dechrau simsanu braidd; ac meddaf i chwi,
Mae rhyw ysictod fel petai’n dod drosof i;

Ac mi glywaf grafangau Cymru’n dirdynnu fy mron.
Duw a’m gwaredo, ni allaf ddianc rhag hon.

Sunday, November 17, 2013

10k - dal yn fyw!

Mae gen i ychydig o gywilydd mod i wedi bod yn poeni cryn gymaint am gwbwlhau fy ras 10k gyntaf erioed. Yn arbennig felly o weld ar Twitter a Facebook pa mor aml mae nifer o fy ffrindiau yn rhedeg hyn neu'n bellach jest am hwyl, heb son am faint sy'n cwbwlhau marathon o leiaf dwy waith y flwyddyn. Ond - mae'n rhaid i bawb ddechrau'n rhywle yn does. A dyma oedd fy nechrau i heddiw 'ma, fel rhan o Morunning ym mharc Bute Caerdydd.

Roeddwn yn rhedeg fel rhan o dim Fit Mums South Wales, sydd yn grwp ymarfer corff rwyf yn mynychu. Syniad ein hyfforddwraig, Abi, oedd annog 35 ohonom i redeg a dwi'n falch iddi wneud hynny. Ffordd dda o sicrhau ein bod yn ymarfer corff yn rheolaidd ers i'r clociau droi nol, a profi gallwn fod yn fwy ffit nag oeddem cyn cael plant! Roedd yna awyrgylch arbennig wrth imi redeg, ynghyd a chefnogaeth aruthrol drwy gydol yr amser roeddwn yn rhedeg er fy mod yn araf fel malwen. Y peth pwysicaf i bawb oedd cefnogi'r elusen - a cwbwlhau! (Fe enillodd Abi y 10k gyda llaw!)

Dwi'n berson hynod o gystadleuol fel arfer, ond roedd rhaid imi dderbyn heddiw nad oeddwn ym mynd i gwbwlhau mewn amser cyflym. Yn wir, dwi'n siwr bod rhai pobl yn cerdded 10k yn gynt na dwi'n medru ei redeg. Ond dyna ni. I ddynes oedd methu rhedeg o gwbwl drwy gydol fy mywyd, dwi'n hapus mod i wedi llwyddo i orffen. A dim ond gwella medrith fy amser erbyn flwyddyn 'nesa!

Diolch i Geraint a Twm am ddod i fy nghefnogi. A diolch i bawb am y geiriau o gefnogaeth, unai wyneb yn wyneb neu drwy rydweithiau cymdeithasol. Bu'n hwb aruthrol. Hynny, a gwrando ar gerddoriaeth Bryn Fon a Tom Jones ar fy ipod wrth redeg o gwmpas! Diolch iddynt hwythau hefyd am fy nghadw i fynd!


Tuesday, September 24, 2013

Ein Priodas - Our Wedding

Ar y 7fed o Fedi, fe briododd Geraint Day a minnau yn Gregynog, Sir Drefaldwyn. Roedd yn ddiwrnod bythgofiadwy, a gan mod i'n arfer rhannu digwyddiadau fy mywyd yma, dyma lun neu ddau o'r diwrnod wedi eu tynnu gan Keith Morris. Teimlo'n ddynes lwcus iawn.

On the 7th September, Geraint Day and I were married at Gregynog Hall, Montgomeryshire. It was a fantastic day, and as I usually share my live events on my blog, here are a few photos taken by Keith Morris. I feel like the luckiest woman on earth!